Bệnh héo xanh vi khuẩn

Ad by CNCT

1. Tổng quan và cây trồng bị hại điển hình

Bệnh héo xanh vi khuẩn là một trong những bệnh nguy hiểm nhất trên cây trồng ở Việt Nam, gây hiện tượng héo rũ nhanh và chết cây đột ngột trong khi lá vẫn còn xanh. Bệnh phổ biến ở các vùng nhiệt đới, đặc biệt phát sinh mạnh trong mùa mưa, trên đất ẩm và thoát nước kém.

Trong sản xuất nông nghiệp, bệnh héo xanh vi khuẩn gây hại điển hình và nghiêm trọng nhất trên các cây thuộc họ Cà (Solanaceae) như cà chua, ớt, cà tím, khoai tây. Ngoài ra, bệnh còn gây hại đáng kể trên cây chuối, lạc (đậu phộng), gừng, nghệ và một số cây trồng khác. Trong đó, cà chua và ớt là hai cây thường bị thiệt hại nặng nhất do được trồng liên tục nhiều vụ trên cùng chân đất.

2. Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh

Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Ralstonia solanacearum. Vi khuẩn này có khả năng tồn tại rất lâu trong đất, nước tưới, tàn dư cây bệnh và trong một số loài cỏ dại ký chủ. Đây là nguyên nhân khiến bệnh khó phòng trừ triệt để và dễ tái phát qua nhiều vụ sản xuất.

Vi khuẩn xâm nhập vào cây trồng chủ yếu qua rễ non hoặc các vết thương ở rễ do làm đất, côn trùng và tuyến trùng gây ra. Sau khi xâm nhập, vi khuẩn nhanh chóng nhân lên trong hệ mạch dẫn, làm tắc nghẽn quá trình vận chuyển nước và dinh dưỡng từ rễ lên thân, lá. Khi dòng vận chuyển bị ngưng trệ, cây mất nước sinh lý và biểu hiện triệu chứng héo rũ đặc trưng.

3. Triệu chứng và điều kiện phát sinh

Triệu chứng bệnh héo xanh vi khuẩn có thể thay đổi nhẹ tùy theo loại cây trồng nhưng đều có những dấu hiệu chung rất điển hình. Ở giai đoạn đầu, cây có thể héo nhẹ vào ban ngày, nhất là khi trời nắng nóng, nhưng hồi lại vào chiều tối. Khi bệnh tiến triển nặng, cây héo hoàn toàn, lá vẫn xanh, không xuất hiện hiện tượng vàng lá trước khi chết.

Khi cắt ngang thân hoặc rễ cây bệnh, thường thấy mạch dẫn chuyển màu nâu và có dịch nhầy màu trắng sữa chảy ra. Nếu nhúng phần thân cắt vào nước sạch, có thể quan sát thấy dòng vi khuẩn trắng sữa thoát ra rõ rệt. Đây là dấu hiệu quan trọng để phân biệt bệnh héo xanh vi khuẩn với bệnh héo rũ do nấm.

Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt độ cao, thích hợp nhất từ 25–35°C, đất ẩm, úng nước hoặc thoát nước kém. Bệnh thường bùng phát sau các đợt mưa lớn hoặc khi tưới nước không hợp lý. Vi khuẩn lây lan nhanh qua nước tưới, đất bám trên dụng cụ canh tác, cây giống nhiễm bệnh và tàn dư cây trồng còn sót lại trên ruộng.

Triệu chứng gây bệnh trên cây 

4. Tác hại và biện pháp quản lý

Bệnh héo xanh vi khuẩn gây thiệt hại nghiêm trọng do làm cây chết nhanh, không kịp cho thu hoạch, đặc biệt trên cà chua, ớt và khoai tây. Ngoài việc làm giảm năng suất trong vụ hiện tại, bệnh còn khiến đất trồng bị nhiễm mầm bệnh lâu dài, gây khó khăn cho các vụ sản xuất tiếp theo nếu vẫn trồng các cây mẫn cảm.

Phòng bệnh là biện pháp hiệu quả và bền vững nhất. Cần luân canh cây trồng với các cây không phải ký chủ của vi khuẩn, sử dụng giống khỏe và cây giống sạch bệnh. Trong canh tác, cần làm đất kỹ, lên luống cao, đảm bảo thoát nước tốt, bón phân cân đối và tăng cường sử dụng phân hữu cơ hoai mục kết hợp chế phẩm sinh học để cải tạo đất.

Khi phát hiện cây bị bệnh, cần nhổ bỏ và tiêu hủy sớm để hạn chế nguồn lây lan. Hố trồng nên được xử lý bằng vôi hoặc chế phẩm sinh học, đồng thời hạn chế tưới nước tràn lan làm vi khuẩn phát tán sang cây khỏe. Không nên trồng lại ngay các cây mẫn cảm trên chân đất đã bị bệnh nặng.