Bệnh than đen trên cây kê

Ad by CNCT

Trong sản xuất cây kê, một trong những bệnh có khả năng gây thất thu rõ rệt ở giai đoạn sinh sản là bệnh than đen. Bệnh do nấm Moesziomyces penicillariae gây ra và thường chỉ được phát hiện khi cây đã bắt đầu hình thành hạt – tức là thời điểm gần như không thể cứu vãn năng suất.

1. Bệnh bắt đầu từ đâu?

Khác với nhiều bệnh lá dễ phát hiện sớm, bệnh than đen âm thầm tồn tại trong hạt giống hoặc tàn dư cây trồng từ vụ trước. Khi gặp điều kiện thuận lợi, bào tử nấm nảy mầm và xâm nhập vào hoa kê trong giai đoạn trổ.

Quá trình xâm nhiễm diễn ra bên trong bầu nhụy. Người trồng gần như không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào ở giai đoạn đầu.

2. Khi hạt không còn là hạt

Sau khi xâm nhập thành công, sợi nấm phát triển thay thế toàn bộ mô hạt. Thay vì hình thành tinh bột và phôi, hạt kê bị biến đổi thành khối bào tử màu đen.

Biểu hiện bên ngoài gồm:

• Hạt phồng to bất thường

• Màu sắc sẫm dần

• Khi bóp nhẹ có lớp bột đen bay ra

Thực chất đó là hàng triệu bào tử sẵn sàng phát tán nhờ gió hoặc mưa.

3. Điều kiện làm bệnh bùng phát mạnh

Bệnh than đen phát triển mạnh khi:

• Thời tiết ẩm trong giai đoạn trổ bông

• Ruộng gieo dày, thông thoáng kém

• Bón thừa đạm khiến tán lá rậm

• Sử dụng hạt giống chưa xử lý

Đặc biệt, những vùng có mưa trái mùa đúng thời điểm ra hoa thường có tỷ lệ nhiễm cao hơn.

4. Mức độ thiệt hại

Tùy điều kiện canh tác, bệnh có thể gây giảm năng suất từ 20–40%. Nếu nhiễm nặng:

• Toàn bộ bông bị thay thế bởi khối bào tử

• Hạt không sử dụng được làm giống

• Chất lượng thương phẩm giảm

Điều đáng lo ngại là bệnh thường chỉ được phát hiện khi đã muộn.

5. Chiến lược kiểm soát hiệu quả

Thay vì xử lý khi bệnh đã xuất hiện, việc phòng ngừa ngay từ đầu vụ mới là giải pháp bền vững.

Kiểm soát từ hạt giống

• Chọn giống sạch bệnh

• Xử lý hạt bằng thuốc trừ nấm trước gieo

• Có thể xử lý nước nóng theo quy trình chuẩn

Kiểm soát trong canh tác

• Luân canh cây trồng khác họ hòa thảo

• Không gieo quá dày

• Bón phân cân đối, hạn chế thừa đạm

• Thu gom tàn dư cây bệnh sau thu hoạch

Quản lý tổng hợp

Áp dụng nguyên tắc IPM giúp giảm nguồn bệnh trong đất và trên đồng ruộng qua nhiều vụ.

6. Ý nghĩa trong sản xuất hiện nay

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm thời tiết ngày càng khó lường, bệnh than đen có xu hướng xuất hiện bất thường hơn. Do đó, quản lý giống và dinh dưỡng hợp lý chính là nền tảng để giảm nguy cơ phát sinh bệnh.