Vai trò cân bằng Auxin – GA – Cytokinin trong phân hóa mầm hoa thanh long

Vì sao cây thanh long có lúc rất sung nhưng lại không ra hoa?

Trong thực tế sản xuất, không ít vườn thanh long sinh trưởng rất mạnh: tai mập, xanh đậm, vươn dài nhanh… nhưng khi xử lý lại khó ra nụ. Ngược lại, những vườn được “hãm” sinh trưởng hợp lý thường cho tỷ lệ phân hóa mầm hoa cao hơn.

Sự khác biệt này không nằm ở may rủi. Nó nằm ở cán cân hormone nội sinh bên trong cây – cụ thể là sự tương tác giữa Auxin, Gibberellin (GA) và Cytokinin.

Phân hóa mầm hoa thực chất là quá trình cây “quyết định” chuyển từ tăng trưởng thân lá sang sinh sản. Và quyết định đó được điều khiển bằng hormone.

Khi Auxin và GA chiếm ưu thế: cây chọn tiếp tục sinh dưỡng

Ở giai đoạn sinh trưởng mạnh, thanh long sản xuất nhiều Auxin tại đỉnh tai. Auxin giúp:

• Duy trì ưu thế ngọn

• Kích thích kéo dài tế bào

• Giữ mô phân sinh ở trạng thái tăng trưởng thân lá

Song song đó, GA thúc đẩy kéo dài tai và gia tăng sinh khối. Khi hai nhóm hormone này hoạt động mạnh, cây “ưu tiên” phát triển cơ quan sinh dưỡng.

Trong trạng thái này, mô phân sinh đỉnh chưa sẵn sàng để biệt hóa thành cấu trúc hoa.

Nói cách khác:
Auxin cao + GA cao = cây chưa muốn ra hoa.

Cytokinin xuất hiện như một tín hiệu chuyển hướng

Cytokinin được tổng hợp chủ yếu từ rễ và vận chuyển lên phần trên của cây. Vai trò của nó khác biệt:

• Kích thích phân chia tế bào có tổ chức

• Thúc đẩy hình thành chồi

• Hỗ trợ biệt hóa mô

Khi tỷ lệ Cytokinin tăng tương đối so với Auxin và GA, mô phân sinh bắt đầu thay đổi định hướng phát triển. Thay vì chỉ kéo dài, tế bào phân chia theo cấu trúc tiền hoa.

Điểm mấu chốt không phải là Cytokinin tăng tuyệt đối, mà là tỷ lệ Cytokinin/Auxin và Cytokinin/GA thay đổi theo hướng có lợi cho sinh thực.

Phân hóa mầm hoa: một quá trình tái cân bằng nội tiết

Chuyển pha sinh thực không xảy ra đột ngột. Đó là hệ quả của ba thay đổi sinh lý quan trọng:

1. GA giảm tương đối → giảm tín hiệu kéo dài

2. Auxin không còn chiếm ưu thế tuyệt đối → mô đỉnh bớt thiên về sinh dưỡng

3. Cytokinin tăng tương đối → kích hoạt phân chia và biệt hóa

Khi ba điều kiện này hội tụ, các gene điều hòa ra hoa (như FT-like, SOC1, LFY trong hệ thực vật) được hoạt hóa, dẫn đến hình thành mầm hoa.

Vì vậy, phân hóa mầm hoa không phải là “kích thích tạo nụ” mà là kích hoạt lại chương trình phát triển ở mô phân sinh.

Nhìn lại kỹ thuật xử lý nghịch vụ dưới góc độ hormone

Nếu phân tích các biện pháp kỹ thuật hiện nay, có thể thấy tất cả đều tác động gián tiếp lên cán cân hormone:

• Giảm đạm → hạn chế sinh trưởng mạnh → giảm Auxin và GA

• Xiết nước → tạo stress sinh lý nhẹ → điều chỉnh nội tiết

• Tăng K, Ca → ổn định chuyển pha

• Chiếu sáng → tác động hệ gene cảm ứng hoa

Như vậy, xử lý nghịch vụ thực chất là quá trình điều khiển trạng thái hormone nội sinh, chứ không đơn thuần là thao tác kỹ thuật cơ học.

Kết luận: Hiểu hormone để kiểm soát ra hoa

Ở thanh long, phân hóa mầm hoa không phụ thuộc vào một hormone riêng lẻ. Điều quyết định là cân bằng tương đối giữa Auxin – GA – Cytokinin.

• Auxin và GA duy trì sinh dưỡng

• Cytokinin thúc đẩy biệt hóa

• Tỷ lệ giữa chúng quyết định chuyển pha

Khi người sản xuất hiểu được cơ chế này, việc xử lý ra hoa sẽ không còn mang tính kinh nghiệm thuần túy mà dựa trên nền tảng sinh lý thực vật rõ ràng.