Sau ngập lụt, cây trồng cần xử lý gì? Thuốc phòng bệnh và phục hồi rễ

Cây sau ngập lụt cần xử lý theo hướng nào?

Sau khi nước rút, cây trồng chưa thể phục hồi ngay. Đất vẫn có thể giữ nhiều nước, bộ rễ thiếu oxy, rễ tơ bị tổn thương và khả năng hấp thu dinh dưỡng suy giảm. Đây cũng là thời điểm các tác nhân gây bệnh dễ xâm nhập, đặc biệt là nhóm gây thối rễ, thối gốc.

Vì vậy, không nên vừa rút nước đã bón phân hoặc phun hàng loạt thuốc. Cần xử lý theo trình tự: thoát nước → kiểm tra rễ → kiểm soát bệnh → phục hồi bộ rễ → bổ sung dinh dưỡng.

1. Thoát nước và vệ sinh trước khi xử lý thuốc

Đây là bước đầu tiên cần thực hiện sau ngập.

• Khơi thông mương, rãnh để nước thoát nhanh.
• Không để nước tiếp tục đọng quanh gốc.
• Thu gom lá, quả và cành đã dập, thối.
• Không xới mạnh đất khi đất còn quá nhão vì có thể làm đứt rễ.
• Khi đất bắt đầu ráo mới tiến hành kiểm tra bộ rễ.

Nếu bỏ qua bước này, việc sử dụng thuốc và chế phẩm phục hồi sau đó thường đạt hiệu quả thấp.

2. Rễ bị thối nên dùng thuốc gì?

Khi kiểm tra thấy rễ chuyển nâu, đen, mềm hoặc có dấu hiệu thối, cần nghĩ đến nguy cơ bệnh vùng rễ.

Metalaxyl/Mefenoxam

Nhóm hoạt chất này thường được sử dụng để quản lý một số bệnh do Phytophthora và Pythium.

Khi sử dụng cho cây bị bệnh vùng rễ, cần tập trung xử lý vào khu vực đất quanh bộ rễ theo hướng dẫn của sản phẩm được đăng ký cho cây trồng.

Fosetyl-Al

Fosetyl-Al có tính lưu dẫn và thường được sử dụng trong quản lý bệnh do Phytophthora.

Hoạt chất này có thể được đưa vào chương trình xử lý khi cây có triệu chứng phù hợp và sản phẩm được đăng ký sử dụng trên cây trồng đó.

Phosphite/Phosphonate

Nhóm phosphite/phosphonate cũng được sử dụng trong chương trình quản lý bệnh do Phytophthora.

Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp thối rễ sau ngập đều do Phytophthora. Nếu nguyên nhân là Fusarium, Rhizoctonia hoặc tác nhân khác, cần lựa chọn biện pháp phù hợp.

3. Phòng bệnh trên lá, cành và quả

Sau nhiều ngày mưa, tán cây có độ ẩm cao, tạo điều kiện cho nhiều bệnh phát sinh.

Tùy từng loại cây và bệnh, có thể sử dụng các hoạt chất như:

• Mancozeb: phòng nhiều bệnh nấm trên lá.
• Copper hydroxide: hỗ trợ phòng một số bệnh nấm và vi khuẩn.
• Copper oxychloride: sử dụng trong chương trình phòng bệnh trên cây.
• Azoxystrobin: quản lý nhiều bệnh nấm.
• Difenoconazole: quản lý một số bệnh nấm trên lá và các bộ phận khác.

Chỉ nên phun khi tán cây đã tương đối khô và sử dụng đúng liều lượng ghi trên nhãn. Không tự ý tăng liều hoặc phối trộn nhiều thuốc nếu chưa kiểm tra khả năng tương thích.

4. Bổ sung Trichoderma để hỗ trợ vùng rễ

Sau khi đất đã thoát nước và điều kiện vùng rễ ổn định hơn, có thể sử dụng Trichoderma hoặc Bacillus.

Các chế phẩm này có thể giúp bổ sung vi sinh vật có lợi, hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh trong đất và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho bộ rễ phục hồi.

Cần lưu ý không sử dụng chế phẩm vi sinh cùng thời điểm với thuốc diệt nấm có tính sát khuẩn mạnh, vì thuốc có thể làm giảm số lượng vi sinh vật có lợi.

5. Cây đã kiểm soát bệnh nhưng còn yếu thì xử lý gì?

Khi cây đã hết dấu hiệu bệnh lan rộng và bắt đầu xuất hiện rễ hoặc chồi mới, có thể chuyển sang giai đoạn phục hồi.

Có thể sử dụng:

• Humic acid: hỗ trợ cải thiện môi trường vùng rễ.
• Fulvic acid: hỗ trợ quá trình hấp thu dinh dưỡng.
• Amino acid: hỗ trợ cây trong giai đoạn phục hồi sau stress.
• Chiết xuất rong biển: hỗ trợ quá trình phục hồi sinh trưởng.

Những sản phẩm này chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ phục hồi, không thay thế thuốc đặc trị khi cây đã bị bệnh nặng.

6. Chưa nên bón đạm mạnh ngay sau ngập

Một trong những sai lầm phổ biến là thấy cây vàng lá sau ngập thì tăng ngay lượng phân đạm.

Thực tế, cây vàng lá có thể xuất phát từ rễ bị tổn thương và không hấp thu dinh dưỡng bình thường, chứ không nhất thiết do thiếu đạm.

Nên chờ đến khi cây có dấu hiệu phục hồi như:

rễ mới xuất hiện → chồi mới phát triển → lá mới hình thành

Sau đó mới tăng dần lượng phân. Khi cây hồi phục, có thể bổ sung cân đối NPK cùng canxi, magie và vi lượng tùy nhu cầu.

7. Không phải cây nào sau ngập cũng cần phun thuốc

Nếu cây chỉ bị ngập trong thời gian ngắn, sau khi nước rút vẫn còn bộ rễ khỏe, không xuất hiện triệu chứng bệnh thì chưa nhất thiết phải sử dụng thuốc hóa học.

Trong trường hợp này, ưu tiên:

thoát nước tốt → làm đất thông thoáng → theo dõi rễ → phục hồi dinh dưỡng từ từ.

Chỉ nên sử dụng thuốc khi có nguy cơ hoặc dấu hiệu bệnh phù hợp.

8. Nguyên tắc xử lý cây sau ngập

Có thể ghi nhớ theo trình tự:

Nước rút – kiểm tra rễ – xử lý bệnh – phục hồi rễ – bổ sung dinh dưỡng – theo dõi cây.

Quan trọng nhất là không xử lý theo kiểu “càng nhiều thuốc càng nhanh hồi phục”. Lựa chọn đúng hoạt chất, đúng thời điểm và đúng cách sử dụng sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc phối trộn nhiều loại thuốc cùng lúc.

Lưu ý

Liều lượng, số lần phun/tưới và thời gian cách ly phải tuân thủ nhãn thuốc và quy định đăng ký trên từng cây trồng. Không tự ý tăng liều hoặc sử dụng thuốc không được phép trên cây trồng cần xử lý.