Hướng dẫn kỹ thuật tỉa cành tạo tán cho chồi ghép

Tỉa cành tạo tán cho chồi ghép là kỹ thuật quan trọng trong giai đoạn cây sau ghép bắt đầu sinh trưởng mạnh. Nếu được chăm sóc và định hướng đúng, chồi ghép sẽ phát triển thành cành khỏe, tạo bộ khung tán cân đối và hạn chế tình trạng cây mọc lệch, cành yếu hoặc cạnh tranh dinh dưỡng.

Chồi ghép cần được tạo tán như thế nào?

Sau khi mối ghép đã ổn định, chồi ghép thường phát triển nhanh và bắt đầu hình thành các cành bên. Đây là thời điểm thích hợp để định hướng tán cây.

Mục tiêu của việc tạo tán không phải là cắt bỏ càng nhiều cành càng tốt mà là chọn đúng cành, loại bỏ cành không cần thiết và tạo khoảng không hợp lý cho tán phát triển.

Một bộ tán tốt cần có các cành phân bố tương đối đều, hướng ra ngoài, không giao nhau và đảm bảo ánh sáng có thể xuyên vào bên trong tán.

1. Loại bỏ chồi mọc từ gốc ghép

Đây là công việc cần ưu tiên sau khi chồi ghép phát triển.

Các chồi mọc dưới vị trí ghép thường là chồi của gốc ghép. Nếu để phát triển, chúng sẽ cạnh tranh nước và dinh dưỡng với chồi ghép, làm giảm ưu thế sinh trưởng của phần ghép.

Nên kiểm tra cây thường xuyên và loại bỏ những chồi này khi còn non. Không nên để chồi gốc ghép phát triển thành cành lớn mới tiến hành cắt vì khi đó cây đã tiêu hao nhiều dinh dưỡng.

2. Chọn cành chính để hình thành bộ khung tán

Khi chồi ghép đã phát triển thành nhiều cành, cần lựa chọn những cành khỏe để làm cành khung.

Nên ưu tiên cành:

• Sinh trưởng khỏe, không sâu bệnh.
• Có vị trí phân bố hợp lý trên thân.
• Hướng phát triển ra phía ngoài.
• Không bị chèn ép hoặc che khuất.
• Có khoảng cách tương đối phù hợp với các cành khác.

Việc chọn cành từ sớm giúp hạn chế tình trạng tán cây phát triển lệch về một phía.

3. Tỉa bỏ những cành làm tán quá dày

Không phải cành nào mọc ra từ chồi ghép cũng cần giữ lại. Những cành mọc sai vị trí có thể làm tán bị rậm và giảm khả năng thông thoáng.

Cần loại bỏ:

• Cành yếu, còi cọc.
• Cành sâu bệnh hoặc bị tổn thương.
• Cành mọc hướng vào trong tán.
• Cành giao nhau, chồng chéo.
• Cành mọc quá sát nhau.
• Cành cạnh tranh trực tiếp với cành khung.

Khi tỉa, nên thực hiện có chọn lọc để vẫn duy trì đủ số lượng lá cần thiết cho quá trình quang hợp.

4. Điều chỉnh cành phát triển quá dài

Một số chồi ghép có thể phát triển mạnh theo chiều dài nhưng ít phân cành bên, khiến cây có tán thưa hoặc mất cân đối.

Trong trường hợp này có thể cắt ngọn nhẹ tại vị trí phù hợp để kích thích các chồi bên phát triển. Sau khi chồi bên xuất hiện, tiếp tục lựa chọn những cành có vị trí tốt để hình thành tán.

Không nên cắt ngọn quá nhiều hoặc liên tục trong thời gian ngắn vì có thể làm cây bị mất cân đối và ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng.

5. Tạo tán thông thoáng cho chồi ghép

Khi hoàn thiện bộ tán, cần đảm bảo các cành có khoảng không để phát triển. Tán quá dày khiến ánh sáng khó tiếp cận phần bên trong, đồng thời độ ẩm trong tán tăng cao, tạo điều kiện thuận lợi cho một số loại sâu bệnh phát sinh.

Do đó, nên hướng các cành phát triển tỏa đều ra ngoài thay vì tập trung vào giữa tán. Với những cành có xu hướng mọc vào trong, cần điều chỉnh hoặc loại bỏ tùy mức độ.

Thời điểm thích hợp để tỉa cành tạo tán

Nên bắt đầu tạo tán khi chồi ghép đã sinh trưởng ổn định và mối ghép liền chắc. Trong quá trình cây phát triển, có thể tỉa thành nhiều đợt thay vì thực hiện một lần với cường độ mạnh.

Hạn chế tỉa khi cây đang thiếu nước, sinh trưởng yếu, bị sâu bệnh hoặc vừa trải qua điều kiện thời tiết bất lợi. Khi cây khỏe, khả năng phục hồi sau cắt tỉa sẽ tốt hơn.

Lưu ý khi tỉa cành cho chồi ghép

Dụng cụ như kéo, dao hoặc cưa cần sắc, sạch và được khử trùng trước khi sử dụng. Vết cắt phải gọn, tránh làm dập phần cành còn lại.

Đặc biệt, không nên tỉa quá nhiều lá và cành cùng lúc. Cây ghép cần duy trì đủ diện tích lá để quang hợp và tích lũy dinh dưỡng cho quá trình phát triển tiếp theo.

Sau khi tỉa, cần tiếp tục theo dõi các chồi mới. Nếu xuất hiện chồi mọc dưới vị trí ghép hoặc chồi mọc sai hướng, nên xử lý sớm.

Những sai lầm thường gặp khi tạo tán cho chồi ghép

Giữ quá nhiều cành: Làm cây phân tán dinh dưỡng và tán nhanh bị rậm.

Không loại bỏ chồi gốc ghép: Chồi gốc ghép có thể phát triển mạnh, cạnh tranh trực tiếp với chồi ghép.

Tỉa quá mạnh: Làm giảm diện tích lá và khiến cây mất nhiều thời gian phục hồi.

Không định hướng cành: Cành phát triển tự do dễ khiến tán lệch, cành giao nhau hoặc mọc vào trong.

Tỉa bằng dụng cụ bẩn: Làm tăng nguy cơ đưa mầm bệnh vào vết cắt.

Nguyên tắc quan trọng khi tỉa cành tạo tán

Có thể áp dụng nguyên tắc:

“Giữ cành khỏe – bỏ cành yếu – loại chồi gốc ghép – tán thông thoáng – cắt tỉa vừa phải.”

Mỗi lần tỉa cần quan sát tổng thể cây trước khi cắt, tránh chỉ tập trung vào một vài cành riêng lẻ. Tán cây cần được điều chỉnh theo hướng cân đối và phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của từng loại cây ghép.