Quy trình sử dụng hormone cho cây quất (tắc) cảnh bán Tết

Quất (tắc) cảnh là cây trồng có giá trị thẩm mỹ cao, yêu cầu người trồng phải kiểm soát tốt sinh trưởng để cây đạt chuẩn bán Tết: cành cứng, lá xanh dày, trái to đều và trước khi xuất bán phải có lộc vượt cao. Để làm được điều này, việc sử dụng chất điều hòa sinh trưởng (hormone) là cần thiết, nhưng phải đúng loại, đúng liều và đúng thời điểm sinh lý, nếu không cây sẽ phản ứng ngược.

Dưới đây là quy trình sử dụng hormone đầy đủ, có liều lượng và thời gian cụ thể, phù hợp cho quất cảnh trồng chậu phục vụ Tết.

1. Nguyên tắc quan trọng khi dùng hormone cho quất cảnh

Cytokinin chỉ có tác dụng làm to trái khi sử dụng sớm, ở giai đoạn trái non đang phân chia tế bào. Khi dùng đúng thời điểm, trái thường có biểu hiện hơi sần, đây là dấu hiệu tốt giúp trái lớn về sau. Nếu sử dụng Cytokinin muộn, khi trái đã phân chia xong tế bào, hiệu quả làm to gần như không còn; lúc này chỉ nên sử dụng GA₃ để kéo dài tế bào.

Auxin (NAA) cần được kiểm soát rất chặt. Dùng đúng liều giúp cành cứng, lá xanh dày, nhưng dùng quá liều hoặc lặp lại nhiều lần có thể làm rễ chậm phát triển, rối loạn sinh lý, nặng hơn có thể làm chết cây. Đặc biệt, dư Auxin sẽ khiến đến giai đoạn kích lộc Tết chồi không bật.

GA₃ là hormone đa tác dụng: hỗ trợ làm to trái (khi dùng sớm cùng Cytokinin), giúp neo trái, đồng thời kích lộc – cành vượt về cuối vụ. Tuy nhiên, GA₃ có thể làm chậm quá trình lên màu trái, nên cần dùng đúng thời điểm.

2. Giai đoạn tạo khung – làm cành cứng, lá đứng

Thời điểm: Sau khi tạo tán xong, trước ra hoa khoảng 25–40 ngày

Mục tiêu: Giảm vươn mềm, làm cành nhanh già sinh lý, lá xanh đậm và đứng.

Hoạt chất sử dụng: Auxin (Na-NAA)

Liều lượng:

• Na-NAA: 15–20 g / 1000 L nước

• Phun 1–2 lần, cách nhau 7–10 ngày

Lưu ý:

• Không dùng Cytokinin ở giai đoạn này

• Không lặp Auxin nhiều lần để tránh tích lũy gây ức chế chồi

3. Giai đoạn trái non – quyết định kích thước trái

Thời điểm: Khi trái vừa đậu, cỡ hạt đậu xanh đến hạt bắp non (7–20 ngày sau đậu)

Mục tiêu: Tăng phân chia tế bào, tạo nền cho trái to và vỏ sần đẹp.

Hoạt chất sử dụng:

• Cytokinin (chọn DA-6 hoặc 6-BA, không dùng chung)

• Kết hợp GA₃ liều nhẹ

Liều lượng:

• Cytokinin DA-6 hoặc 6-BA: 20–25 g / 1000 L nước

• GA₃: 5–10 g / 1000 L nước

• Phun 1–2 lần, cách nhau 7 ngày

Lưu ý quan trọng:

• Cytokinin liều cao chỉ dùng cho mục tiêu làm to trái

• Dùng càng sớm hiệu quả càng rõ

4. Giai đoạn nuôi trái – giữ dáng cây

Thời điểm: Từ khi trái lớn ổn định đến trước bán 30–35 ngày

Mục tiêu: Giữ trái đều, hạn chế rụng, không bung đọt.

Nguyên tắc:

• Ngưng hoàn toàn Auxin và Cytokinin

• Hạn chế GA₃

• Tập trung dinh dưỡng nuôi trái

Việc tiếp tục dùng hormone ở giai đoạn này dễ làm mất cân bằng sinh trưởng, ảnh hưởng dáng cây.

5. Giai đoạn kích lộc – chồi vượt trước bán Tết

Thời điểm: 25–30 ngày trước khi xuất bán, khi trái đã ổn định

Mục tiêu: Bật lộc, chồi vượt cao, cây nhìn sung sức nhưng không rụng trái.

Hoạt chất sử dụng: GA₃; Cytokinin; Đạm cao, vi lượng và amino acid

Liều lượng:

• GA₃: 5–10 g / 1000 L nước

• Cytokinin DA-6 hoặc 6-BA: 10–15 g / 1000 L nước (nếu đã dùng 6-BA thì không dùng DA-6 và ngược lại)

• Đạm cao + Amino Acid + Zn, Mg: theo khuyến cáo

Cách dùng:

• Phun 1 lần, có thể nhắc lại sau 7–10 ngày nếu cây khỏe

Lưu ý: Không phun quá sát ngày bán để tránh lá non quá mềm, ảnh hưởng thẩm mỹ.

6. Vai trò tổng hợp của GA₃ trong quất cảnh

GA₃ vừa hỗ trợ làm to trái khi dùng sớm cùng Cytokinin, vừa giúp neo trái, đồng thời là hormone chính để kích lộc và kéo cành vượt giai đoạn cuối. Tuy nhiên, do có thể làm chậm lên màu trái, GA₃ cần được sử dụng có kiểm soát, đúng thời điểm.

7. Logic tổng thể sử dụng hormone cho quất cảnh Tết

Quy trình làm quất cảnh hiệu quả là quá trình điều tiết sinh lý theo từng giai đoạn. Giai đoạn đầu dùng Auxin để làm cành nhanh già. Khi trái non, dùng Cytokinin liều cao kết hợp GA₃ để quyết định kích thước trái. Sau đó ngưng hormone để cây ổn định và nuôi trái. Trước bán Tết, đảo chiều sang GA₃ kết hợp Cytokinin liều thấp cùng đạm, vi lượng và amino để kích lộc, hoàn thiện dáng cây.

8. Kết luận

Quất cảnh đẹp bán Tết không nằm ở việc dùng nhiều hormone, mà ở hiểu đúng sinh lý cây và sử dụng hormone đúng lúc. Làm đúng quy trình sẽ giúp cây cành cứng, lá xanh dày, trái to đều và lộc vượt đẹp, nâng cao giá trị chậu quất khi ra thị trường.