Mưa kích bông cà phê: xử lý đúng để giữ bông chính, hạn chế hư và rụng trái

Mưa trái mùa hoặc những cơn mưa rải rác sau thu hoạch thường làm cà phê “kích bông sớm” ở một số vị trí trong vườn. Nếu xử lý không khéo, vườn sẽ bị lệch lứa bông, bông hư tăng, trái to trái nhỏ cạnh tranh dinh dưỡng và rụng trái nhiều về sau.

Bài viết này hướng dẫn cách đánh giá tỷ lệ bông cương trắng, khi nào tưới đuổi để lấy lớp bông, khi nào lướt qua để tập trung lớp bông chính, đồng thời đưa ra quy trình chăm sóc sau thu hoạch cho vườn suy và vườn sung khỏe theo hướng dễ áp dụng.

1) Mưa kích bông sau thu hoạch là gì và tác hại thường gặp

Khi cây đang trong giai đoạn chuẩn bị siết nước hoặc vừa thu hoạch xong, gặp mưa sẽ tạo “kích ứng” làm một phần mầm bông bật lên sớm. Lúc này bông thường gặp 3 vấn đề:

• Tuổi bông chưa đủ: bông nở sớm nhưng không đủ điều kiện đậu ổn định, dễ hư bông hoặc đậu rồi rụng nhiều.

• Lệch lứa bông: chỗ ra sớm, chỗ ra muộn khiến bông không đồng đều.

• Cạnh tranh dinh dưỡng: bông ra sớm đậu trái trước, trái to trước sẽ hút dinh dưỡng mạnh, trái ra sau yếu dễ rụng nếu dinh dưỡng và nước không ổn định.

Vì vậy, mục tiêu lúc này không phải “cứ có bông là giữ bằng mọi giá”, mà là chọn đúng lớp bông cần lấy để vụ sau đồng đều và bền cây.

2) Cách nhìn bông để quyết định: tưới đuổi hay lướt qua

Bạn hãy đi một vòng vườn và ước lượng nhanh tỷ lệ bông đang cương trắng, cương to (nhìn rõ bông mập, trắng, chuẩn bị nở).

Trường hợp A: bông cương trắng chiếm khoảng 50–70% trở lên

Đây là lớp bông đã hình thành rõ. Bạn cần đánh giá lượng nước từ đợt mưa vừa qua có đủ để lớp bông này trổ không.

• Nếu nước không đủ: nên tưới đuổi để kéo lớp bông này trổ đồng loạt, tránh bông hư và tránh nở lắt nhắt.

• Nếu nước đủ: giữ nhịp chăm sóc, theo dõi cho lớp bông trổ xong rồi mới làm các việc khác.

Nguyên tắc: đã chọn lấy lớp bông này thì phải “đi tới cùng” bằng nước và chăm sóc ổn định.

Trường hợp B: bông cương trắng chỉ khoảng 5–10%

Lớp bông này thường ít, rải rác. Với trường hợp này, bạn có thể lướt qua:

• để bông nở tự nhiên, cây nào đậu được thì nuôi

• cây nào không đậu thì bỏ

• tập trung công tác chính vào lớp bông sau (thường là lớp bông chính của vụ)

Cách làm này giúp bạn không bị “mất nhịp” vì một lớp bông ít, tránh tốn công tưới và làm lệch lứa cả vườn.

3) Khi đang có lớp bông cương: hạn chế can thiệp mạnh

Trong giai đoạn bông đang cương và bạn đang chờ trổ, nên tránh các tác động mạnh làm rối nhịp sinh lý của cây:

• hạn chế phun những thứ “đa mục tiêu” trộn nhiều loại

• hạn chế làm các thao tác gây stress (tỉa mạnh, xử lý nặng, phun đậm đặc)

• ưu tiên ổn định nước và giữ cây “êm” để trổ bông đồng đều

Bạn chỉ nên can thiệp mạnh sau khi lớp bông bạn chọn đã trổ xong.

4) Sau thu hoạch nên làm gì: chia theo 2 nhóm vườn

Nhóm 1: Vườn suy (vàng lá, yếu cây, mầm bông kém)

Mục tiêu là phục hồi sức cây trước, rồi mới tính chuyện làm bông đẹp.

4.1) Phục hồi nền dinh dưỡng ở gốc

Ngay sau thu hoạch, vườn suy thường thiếu “năng lượng” để chuyển sang giai đoạn sinh thực. Bạn nên:

• bón công thức thiên đạm vừa phải để hồi xanh, kéo lá, phục hồi sinh khối

• kết hợp hữu cơ/humic nếu có điều kiện để hỗ trợ rễ và tăng khả năng giữ ẩm

• sau đó mới bước vào siết nước và làm bông theo nhịp

Lưu ý: bón đạm để hồi phục khác với bón đạm để thúc đọt. Vườn suy cần hồi sinh lý, không phải kích đọt ồ ạt.

4.2) Phục hồi rễ nếu cây suy nặng

Nếu cây suy hẳn, bộ rễ yếu, đất chai, khô kéo dài:

• ưu tiên cải tạo nền đất và kích rễ sớm (tưới nước sớm, giữ ẩm)

• bổ sung hữu cơ, vi sinh/nấm đối kháng vào đầu mùa mưa năm sau để cải tạo hệ rễ bền hơn

Nhóm 2: Vườn sung khỏe nhưng mầm bông chưa đồng đều

Mục tiêu là kéo bông đồng loạt và chuyển cây sang pha sinh thực đúng nhịp.

Bạn có thể áp dụng trình tự:

• cho cây “nghỉ” vài ngày sau thu để cân bằng

• tiến hành rửa vườn để giảm nguồn nấm bệnh, rong rêu, tảo đỏ… (đặc biệt nếu vườn hay bị bệnh sau thu)

• sau đó dùng công thức hỗ trợ lân – kali cao, hạn chế đạm để thúc chuyển hóa sang sinh thực, kéo các lớp bông xích lại gần nhau

• siết nước đúng nhịp để bông lên đều

5) Vì sao không nên trông chờ “lân nung chảy” để phân hóa mầm hoa ngay sau thu

Nhiều bà con quen tư duy “bón lân là làm bông”, nhưng nếu nói riêng lân nung chảy, bạn cần hiểu đúng để bón cho hiệu quả.

5.1) Vấn đề không nằm ở “có bón hay không”, mà nằm ở “cây có lấy được nhanh không”

Sau thu hoạch thường rơi vào thời điểm:

• đất khô, độ ẩm thấp

• rễ bước vào giai đoạn già hóa, hoạt động kém hơn

• cây cần chuyển pha nhanh để hình thành mầm hoa

Trong khi đó, lân nung chảy tan chậm và phụ thuộc nhiều vào hoạt động rễ và điều kiện đất. Nếu đất khô và rễ hoạt động yếu, cây khó lấy lân nhanh để kịp phục vụ mục tiêu “phân hóa mầm hoa tức thời”.

Vì vậy, bón lân nung chảy ngay sau thu để mong “lân lên nhanh làm bông” thường không hiệu quả như kỳ vọng.

5.2) Khi nào lân nung chảy lại hữu ích?

Lân nung chảy phù hợp hơn khi mục tiêu là:

• cải tạo đất, phục hồi rễ

• xây nền dinh dưỡng dài hơn, bền hơn

• bón theo thời điểm đất có ẩm và rễ hoạt động tốt hơn (thường đầu mùa mưa hoặc khi đã chủ động được nước)

Nói ngắn gọn: lân nung chảy tốt cho nền và rễ, nhưng không phải lựa chọn tối ưu nếu bạn cần “lân nhanh” để chuyển pha ngay trong điều kiện đất khô sau thu.

6) Muốn bông đẹp, đừng chỉ chăm sau thu: phải “đặt nền” từ giữa mùa mưa

Bông vụ sau không chỉ quyết định ở thời điểm siết nước, mà chủ yếu phụ thuộc vào dinh dưỡng tích lũy và sinh lý cây từ trước đó.

Giai đoạn giữa mùa mưa (thường tháng 6–8), cây cùng lúc làm 3 việc:

• nuôi trái

• phát triển tán, tạo cành dự trữ

• phân hóa mầm hoa nội sinh

Nếu giai đoạn này dinh dưỡng lệch hoặc thiếu, sau thu dù có siết nước mạnh cây vẫn khó ra bông đều.

Gợi ý nguyên tắc:

• giữa mùa mưa ưu tiên cân đối, thường cần lân đủ để hỗ trợ phân hóa mầm hoa

• cuối mùa mưa tăng kali để chốt sức, tăng tích lũy và chuẩn bị cho giai đoạn làm bông

7) Ánh sáng quyết định bông trong thân: làm ít nhưng trúng

Bông ở vị trí sát thân và trong tán thường yếu vì thiếu ánh sáng. Bạn không cần tỉa lá cực đoan, chỉ cần làm “đúng điểm”:

• tỉa bớt lá già, lá che rợp sát trong thân (làm một lần là đủ)

• loại bỏ một vài cành mọc ngược vào trong thân, cành che hướng đông – tây

• mục tiêu là tạo 2 hướng nhận ánh sáng chính giúp phân bố ánh sáng đều hơn

Tán thoáng + ánh sáng tốt sẽ giúp bông trong thân lên đều, giảm lệch lứa.

8) Tóm tắt quy trình xử lý nhanh khi gặp mưa kích bông

• bước 1: đánh giá tỷ lệ bông cương trắng trên vườn

• bước 2: nếu bông nhiều (khoảng 50–70%+) và nước không đủ → tưới đuổi để lấy lớp bông đó

• bước 3: nếu bông ít (khoảng 5–10%) → lướt qua, tập trung lớp bông chính

• bước 4: vườn suy → ưu tiên hồi phục nền và rễ, rồi mới làm bông

• bước 5: vườn sung → rửa vườn, hỗ trợ chuyển hóa lân-kali cao, hạn chế đạm, siết nước đúng nhịp