1. Vì sao dưa lưới bị méo quả?

Dưa lưới là loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, trong đó hình thức bên ngoài của quả đóng vai trò quan trọng không kém chất lượng bên trong. Một quả dưa đạt tiêu chuẩn phải có hình dáng cân đối, lớp vân lưới phân bố đều, kích thước đồng nhất và trọng lượng phù hợp với đặc tính của giống. Chính vì vậy, hiện tượng quả bị méo, lệch hoặc phát triển không cân xứng luôn là vấn đề khiến nhiều nhà vườn lo ngại.

Trên thực tế, méo quả không phải là bệnh do nấm, vi khuẩn hay virus gây ra mà chủ yếu là một dạng rối loạn sinh lý trong quá trình phát triển của quả. Hiện tượng này có thể xuất hiện ngay từ khi quả còn non và tiếp tục biểu hiện rõ hơn trong giai đoạn nuôi quả. Nếu không được phát hiện và điều chỉnh kịp thời, tỷ lệ quả đạt tiêu chuẩn thương phẩm sẽ giảm đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của cả vụ sản xuất.

Để khắc phục hiệu quả, người trồng cần hiểu rõ các yếu tố tác động đến quá trình hình thành và phát triển của quả thay vì chỉ tập trung xử lý khi triệu chứng đã xuất hiện.

2. Dấu hiệu nhận biết hiện tượng méo quả trên dưa lưới

Quả dưa lưới bị méo thường có nhiều biểu hiện khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân và thời điểm phát sinh. Tuy nhiên, người trồng có thể nhận biết thông qua một số đặc điểm điển hình như:

• Quả phát triển lệch sang một bên, không cân đối.
• Một đầu quả to hơn đầu còn lại hoặc phần giữa quả bị lệch.
• Hình dạng quả dài bất thường hoặc hơi cong.
• Cuống quả không nằm ở vị trí trung tâm.
• Bề mặt quả phát triển không đều, lớp lưới xuất hiện thưa hoặc tập trung ở một số vị trí.
• Kích thước quả nhỏ hơn so với tiêu chuẩn của giống.

Thông thường, những quả bị méo từ giai đoạn non sẽ rất khó phục hồi hình dạng khi bước vào thời kỳ phát triển mạnh. Vì vậy, việc theo dõi thường xuyên trong khoảng 7–15 ngày sau khi đậu quả có ý nghĩa rất quan trọng để phát hiện sớm và có biện pháp xử lý phù hợp.

3. Những nguyên nhân khiến dưa lưới bị méo quả

Hiện tượng méo quả thường không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà là sự tác động tổng hợp của nhiều yếu tố trong quá trình sinh trưởng. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất.

3.1. Thụ phấn không hoàn toàn

Đây là nguyên nhân được ghi nhận phổ biến nhất trong sản xuất dưa lưới.

Sau khi hoa cái được thụ phấn, các noãn trong bầu sẽ phát triển thành hạt. Chính quá trình hình thành hạt sẽ kích thích các mô của quả phát triển đồng đều. Nếu số lượng noãn được thụ tinh không đầy đủ hoặc chỉ tập trung ở một phần của bầu quả, tốc độ sinh trưởng giữa các vùng sẽ khác nhau, dẫn đến hiện tượng quả phát triển lệch hoặc méo.

Thụ phấn không hoàn chỉnh thường xảy ra khi:

• Thời tiết mưa kéo dài trong thời gian hoa nở.
• Độ ẩm không khí quá cao làm giảm khả năng phát tán phấn.
• Nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao ảnh hưởng đến chất lượng hạt phấn.
• Thiếu côn trùng thụ phấn.
• Thụ phấn bằng tay không đúng kỹ thuật hoặc không đúng thời điểm.

Đối với dưa lưới trồng trong nhà màng, người trồng cần đặc biệt chú ý đến khâu thụ phấn vì đây là yếu tố quyết định phần lớn hình dạng của quả.

3.2. Thiếu bo trong giai đoạn ra hoa

Bo là nguyên tố vi lượng có vai trò quan trọng đối với quá trình ra hoa, thụ phấn và đậu quả.

Khi cây thiếu bo, hạt phấn nảy mầm kém, ống phấn phát triển chậm, làm giảm khả năng thụ tinh. Hậu quả là số lượng hạt trong quả không đồng đều, khiến các mô phát triển mất cân đối và hình thành quả méo.

Ngoài hiện tượng méo quả, cây thiếu bo còn có thể xuất hiện các biểu hiện như:

• Hoa dễ rụng.
• Tỷ lệ đậu quả thấp.
• Quả phát triển chậm.
• Quả dễ nứt khi gần thu hoạch.

Việc bổ sung bo đúng thời điểm, đặc biệt trước và trong giai đoạn ra hoa, sẽ giúp hạn chế đáng kể hiện tượng này.

3.3. Thiếu canxi trong giai đoạn nuôi quả

Canxi là nguyên tố tham gia vào quá trình hình thành thành tế bào và giúp các mô của quả phát triển ổn định.

Nếu cây không được cung cấp đủ canxi, đặc biệt trong thời kỳ quả lớn nhanh, quá trình phát triển giữa các phần của quả sẽ diễn ra không đồng đều. Đây là một trong những nguyên nhân khiến quả bị méo, vỏ mỏng và khả năng bảo quản sau thu hoạch giảm.

Khả năng hấp thu canxi thường giảm khi:

• Bộ rễ bị tổn thương.
• Giá thể hoặc đất trồng luôn trong tình trạng úng nước.
• Độ ẩm không khí quá cao trong thời gian dài.
• Cây sinh trưởng quá mạnh do bón nhiều đạm.

3.4. Chế độ dinh dưỡng mất cân đối

Một sai lầm khá phổ biến là người trồng chỉ chú trọng bón đạm để cây phát triển nhanh mà chưa quan tâm đến sự cân đối giữa các nguyên tố dinh dưỡng.

Khi cây được cung cấp quá nhiều đạm nhưng thiếu kali, canxi hoặc các nguyên tố vi lượng, dinh dưỡng sẽ tập trung vào phát triển thân và lá, trong khi quá trình nuôi quả không được đáp ứng đầy đủ. Điều này làm cho quả phát triển không đồng đều, kích thước nhỏ và dễ bị méo.

Bên cạnh đó, việc bón thừa một số nguyên tố cũng có thể làm giảm khả năng hấp thu các nguyên tố khác, gây mất cân đối dinh dưỡng và ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của quả.

3.5. Để quá nhiều quả trên cây

Mỗi cây dưa lưới chỉ có khả năng cung cấp dinh dưỡng cho một số lượng quả nhất định.

Nếu giữ quá nhiều quả, nguồn dinh dưỡng sẽ bị phân tán, khiến các quả cạnh tranh lẫn nhau. Những quả phát triển sau thường không nhận đủ dinh dưỡng nên dễ xuất hiện hiện tượng méo, nhỏ hoặc không đạt trọng lượng tiêu chuẩn.

Trong sản xuất dưa lưới chất lượng cao, đa số nhà vườn chỉ giữ một quả trên mỗi cây nhằm tập trung dinh dưỡng và đảm bảo chất lượng thương phẩm.

3.6. Chế độ tưới nước chưa hợp lý

Nước là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình vận chuyển dinh dưỡng và sự phát triển của quả.

Nếu cây thường xuyên rơi vào tình trạng khô hạn rồi được tưới quá nhiều trong thời gian ngắn, tốc độ phát triển của các mô trong quả sẽ không đồng đều. Điều này không chỉ làm tăng nguy cơ méo quả mà còn dễ dẫn đến hiện tượng nứt quả hoặc giảm độ ngọt khi thu hoạch.

Đối với dưa lưới, việc duy trì độ ẩm ổn định trong suốt giai đoạn nuôi quả luôn mang lại hiệu quả cao hơn so với tưới nước theo từng đợt với lượng lớn.

3.7. Điều kiện môi trường và sâu bệnh

Ngoài các yếu tố về dinh dưỡng và chăm sóc, điều kiện môi trường cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hình dạng của quả.

Nhiệt độ quá cao, thiếu ánh sáng, nhà màng thông gió kém hoặc độ ẩm không khí kéo dài ở mức cao đều có thể làm giảm khả năng quang hợp của cây và ảnh hưởng đến quá trình nuôi quả.

Bên cạnh đó, sự gây hại của bọ trĩ, nhện đỏ, rệp mềm hoặc các bệnh virus cũng làm cây suy yếu, giảm khả năng tích lũy dinh dưỡng, từ đó làm tăng tỷ lệ quả méo.