Chăm sóc cà phê sau thu hoạch đúng kỹ thuật: rửa vườn, làm bông và trị mọt đục cành

Sau thu hoạch, giai đoạn từ lúc hái xong đến khi “vào nước lần 1” quyết định rất lớn đến sức cây, khả năng phân hóa mầm hoa và tỷ lệ đậu trái của vụ tới. Đây cũng là thời điểm mọt đục cành bùng mạnh, nhiều vườn phun nhiều lần vẫn không dứt điểm vì sai thời điểm và chưa bám đúng vòng đời.

Mọt đục cành gây hại cà phê

Bài viết này tổng hợp lại quy trình chăm sóc sau thu hoạch theo hướng dễ áp dụng, gồm: cắt tỉa, rửa vườn, dưỡng cây, siết nước làm bông, và quản lý mọt đục cành theo đúng kỹ thuật.

1) Sau thu hoạch nên làm gì trước khi siết nước làm bông

Tỉa bớt đầu cành để dồn dinh dưỡng và ánh sáng

Nếu vườn có thời gian công cắt tỉa, bà con có thể cắt bớt phần đầu cành (một số cành tơ, cành vượt rậm) để:

• Dồn dinh dưỡng lên các đỉnh sinh trưởng, giúp phân hóa mầm hoa đều hơn

• Tán thông thoáng, ánh sáng vào tốt hơn, trái chín đồng đều hơn

• Giảm nơi trú ẩn của sâu bệnh, rệp sáp

Lưu ý: không bắt buộc vườn nào cũng phải cắt, nhưng vườn quá rậm, cành vượt nhiều thì nên tỉa bớt để dễ quản lý sâu bệnh và làm bông.

Rửa vườn sau thu hoạch nếu vườn có bệnh hại

Với các vườn từng bị khô cành, khô quả, nấm hồng, rỉ sắt, thán thư, cháy lá do nấm vi khuẩn…, sau thu hoạch nên phun rửa vườn sớm bằng dung dịch gốc đồng (bordeaux) để giảm nguồn bệnh lưu tồn trên lá, cành.

• Phun đều tán, tập trung mặt dưới lá, cành cấp 1, thân chính

• Làm sớm sau thu hoạch để “dọn vườn” trước khi bước vào giai đoạn siết nước

2) Hiểu đúng về mọt đục cành để trị cho dứt điểm

Mọt đục cành không “ăn gỗ”, mà ăn nấm cộng sinh

Một điểm rất quan trọng: mọt đục cành không ăn lõi cành, nó sống nhờ sợi nấm cộng sinh (thường được nhắc là nấm ambrosia). Con cái mang theo bào tử nấm, khi đục vào cành sẽ “cấy” nấm dọc đường hầm. Ấu trùng và mọt trưởng thành ăn chính hệ nấm này.

Vì vậy:

• Nếu chỉ phun “đụng đâu phun đó”, không đúng thời điểm, rất dễ chỉ diệt được một lớp mọt ngoài mặt

• Còn các lớp trứng, ấu trùng, nhộng bên trong tiếp tục nở nối lớp, khiến vườn bị kéo dài dai dẳng

Thời gian mọt hoạt động mạnh trong năm

Theo nội dung video, mọt đục cành thường bắt đầu hoạt động từ khoảng giữa cuối tháng 8 và kéo dài đến chớm đầu mùa mưa năm sau. Giai đoạn mạnh nhất rơi vào khoảng tháng 9 đến tháng 12.

Khuyến nghị:

• Thăm vườn thường xuyên trong giai đoạn cao điểm

• Phát hiện sớm thì cắt bỏ cành bị hại, gom đem tiêu hủy (đốt) để giảm nguồn lây

3) 4 yếu tố bắt buộc để quản lý mọt đục cành hiệu quả

Yếu tố 1: Phun đúng thời điểm

Đây là yếu tố quyết định. Phun trúng thời điểm sẽ kéo hiệu quả lên rất cao, giảm số lần phun và giảm chi phí.

Yếu tố 2: Dùng đúng sản phẩm

Chọn thuốc đúng nhóm, ưu tiên dạng có khả năng xông hơi hoặc tiếp xúc mạnh theo khuyến cáo tại địa phương, và kết hợp chất hỗ trợ bề mặt (dầu khoáng, bám dính loang trải) để tăng độ “lùa” vào thân cành.

Yếu tố 3: Phun đúng cách

Không cần phủ kín toàn bộ lá và tán như phun dưỡng hoặc phun làm trái. Với mọt đục cành, cần phun tập trung vào:

• Thân chính, vị trí phân cành

• Cành cấp 1 và đoạn từ thân ra cành khoảng 10–15 cm

• Lùa sát trong thân, phun từ dưới lên để thuốc “vào đúng hang”

Phun lan man mặt lá chỉ làm tăng chi phí mà không tăng hiệu quả.

Yếu tố 4: Nắm chắc vòng đời mọt đục cành

Vòng đời theo nội dung video khoảng 31–48 ngày và bắt buộc qua 4 giai đoạn:

• Trứng: 5–6 ngày

• Ấu trùng: 12–15 ngày

• Nhộng: 7–8 ngày

• Trưởng thành: 16–19 ngày

Thời điểm phun hiệu quả nhất là giai đoạn nhộng chuyển sang trưởng thành (thường khoảng 7–10 ngày quanh giai đoạn này theo mô tả), vì lúc đó mọt có xu hướng di chuyển dần ra miệng hang để bay đi tạo ổ mới. Phun trúng “cửa ra” này giúp cắt đứt lứa mới.

4) Quy trình xử lý khi vườn đã bị nặng

Bước 1: Cắt mẫu để “đọc vườn”

Khi vườn bị nặng, bà con cần cắt nhiều cành ở nhiều vị trí trong vườn (không chỉ 1 cây), gồm:

• Cành khô

• Cành tươi mới chớm bị (bẻ thấy héo rũ)

• Cành bị nặng

Sau đó chẻ dọc cành để quan sát xem trong vườn hiện lớp nào đang nhiều nhất (trứng, ấu trùng hay nhộng).

Bước 2: Căn ngày phun theo lớp nhiều nhất

Ví dụ nếu quan sát thấy đang nhiều trứng:

• Sau 5–6 ngày sẽ nở thành ấu trùng

• Thêm 12–15 ngày sẽ thành nhộng

• Thêm 7–8 ngày sẽ vũ hóa thành mọt trưởng thành

Bà con căn lịch để phun trúng giai đoạn nhộng chuyển trưởng thành, và phun nhắc lại lần 2 theo hướng dẫn kỹ thuật để “đón lớp sau”, tránh tình trạng phun xong vài tuần lại bùng tiếp.

Bước 3: Phun đúng điểm, không cần phủ kín cây

Nhắc lại nguyên tắc: chỉ cần phun tập trung thân và cành cấp 1, đoạn 10–15 cm từ thân ra cành, lùa sát trong thân.

5) Chăm sóc dinh dưỡng sau thu hoạch: tùy theo tuổi vườn

Vườn mới trồng (trồng trong năm)

Nếu cây mới trồng trong năm mà có xuất hiện mầm hoa sớm, hướng xử lý ưu tiên là:

• Không ép bông, không siết nước

• Tập trung nuôi đỉnh sinh trưởng và cơi ngọn

• Bón theo cơi ngọn: canh đúng lúc cây vừa nhú cơi mới, đầu ngọn non chuẩn bị bung, đây là thời điểm “ăn phân” tốt

Khuyến nghị chung: duy trì ẩm, tủ gốc, kết hợp hữu cơ nếu có điều kiện để bộ rễ khỏe.

Vườn thu bói (bắt đầu cho trái lần đầu)

Giai đoạn này không nên ép cây quá mạnh. Theo nội dung video:

• Chỉ lấy khoảng 70–80% lượng bông mục tiêu

• Không vào nước dồn dập

• Quan tâm nhiều hơn đến quản lý mọt đục cành vì đây là giai đoạn dễ bị bung bông nhẹ nhưng không đáng lo bằng sâu hại

Vườn chuẩn bị vào kinh doanh

Sau thu hoạch, cần củng cố dinh dưỡng và tán cành dự trữ cho vụ tới. Trong video có đề cập rải một cữ kali cao rồi sau đó rải thêm lân, mục tiêu là giúp cành dự trữ mạnh, trái vụ sau chắc nhân.

Lưu ý: bà con nên cân đối theo đất và sức cây, tránh bón theo cảm tính khi chưa nắm nền dinh dưỡng trong vườn.

6) Những lỗi hay gặp khiến trị mọt hoài không hết

• Phun sai thời điểm, chỉ trúng một lớp trưởng thành

• Không cắt và tiêu hủy cành bị nặng nên nguồn mọt luôn còn

• Phun phủ lá nhiều nhưng không lùa sát thân, không vào đúng đường hầm

• Vừa phun trị mọt vừa phun “làm bông, làm trái” cùng lúc khiến hướng phun bị lệch, tốn thuốc nhưng không hiệu quả

Kết luận

Sau thu hoạch là giai đoạn “làm nền” cho cả vụ sau. Muốn bông ra đều, cây khỏe và hạn chế rụng trái, bà con cần đi theo đúng trình tự: tỉa hợp lý, rửa vườn nếu có bệnh, dưỡng cây theo tuổi vườn, siết nước có kiểm soát, và đặc biệt quản lý mọt đục cành theo vòng đời để cắt đứt lứa.