Cách phân biệt bệnh do nấm, vi khuẩn và thiếu dinh dưỡng trên cây trồng

1. Vì sao cây trồng dễ bị nhầm lẫn giữa bệnh và thiếu dinh dưỡng?

Trong sản xuất nông nghiệp, nhiều biểu hiện trên cây trồng như vàng lá, héo rũ, thối thân hay cháy mép lá thường bị nhầm lẫn là cùng một nguyên nhân. Thực tế, bệnh do nấm, bệnh do vi khuẩn và thiếu dinh dưỡng có thể xuất hiện đồng thời hoặc kế tiếp nhau. Khi cây bị thiếu dinh dưỡng, sức đề kháng giảm, tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn xâm nhập. Ngược lại, khi cây bị bệnh kéo dài, khả năng hấp thu dinh dưỡng cũng suy giảm, làm triệu chứng thiếu dinh dưỡng trở nên rõ hơn.

Chính vì vậy, nếu không phân biệt rõ ràng, người trồng rất dễ phun thuốc sai bệnh hoặc bón phân không đúng thời điểm, dẫn đến cây không phục hồi, thậm chí bị suy kiệt nhanh hơn.

2. Nhận biết chi tiết bệnh do nấm gây ra trên cây trồng

Bệnh do nấm là nhóm bệnh phổ biến nhất và xuất hiện trên hầu hết các loại cây trồng từ rau màu, cây ăn quả đến cây công nghiệp. Nấm gây bệnh tồn tại trong đất, tàn dư cây trồng và không khí, dễ bùng phát khi ẩm độ cao, mưa kéo dài, ruộng rậm rạp và bón thừa đạm.

Triệu chứng thường bắt đầu trên lá với các vết đốm nhỏ, sau đó lan rộng dần. Vết bệnh có hình tròn, bầu dục hoặc bất định, màu vàng nhạt, nâu, xám hoặc đen, ranh giới tương đối rõ so với mô khỏe. Trong nhiều trường hợp, mặt dưới lá xuất hiện lớp tơ nấm, phấn trắng hoặc mốc xám, đây là dấu hiệu rất điển hình của bệnh do nấm.

Khi bệnh tiến triển nặng, mô lá bị hoại tử, cháy khô, lá rụng sớm, thân hoặc quả có thể bị thối khô. Bệnh nấm thường lan chậm hơn vi khuẩn, phát triển từng bước và có quy luật rõ ràng theo điều kiện thời tiết.

Một đặc điểm quan trọng là bệnh do nấm thường đáp ứng tốt với thuốc trừ nấm nếu phun đúng hoạt chất và đúng thời điểm, đặc biệt ở giai đoạn bệnh mới xuất hiện.

3. Phân tích sâu bệnh do vi khuẩn gây ra trên cây trồng

Bệnh do vi khuẩn tuy ít loại hơn bệnh nấm nhưng mức độ gây hại thường nghiêm trọng hơn. Vi khuẩn xâm nhập vào cây thông qua vết thương cơ giới, rễ non, khí khổng hoặc nước tưới, sau đó nhân lên rất nhanh trong mô dẫn.

Triệu chứng đặc trưng nhất của bệnh vi khuẩn là hiện tượng thối nhũn. Mô cây bị bệnh mềm, chảy nước, dễ nát và thường kèm theo mùi hôi khó chịu. Trên lá, vi khuẩn gây ra các vết bệnh dạng thấm nước, ban đầu có màu xanh sẫm, sau chuyển nâu đen, ranh giới không rõ ràng và dễ lan theo gân lá.

Một số bệnh vi khuẩn nguy hiểm gây hiện tượng héo xanh, cây héo rũ nhanh dù đất vẫn đủ ẩm. Giai đoạn đầu cây có thể hồi lại vào ban đêm, nhưng sau đó héo hoàn toàn và chết. Đây là dấu hiệu giúp phân biệt rõ với hiện tượng héo sinh lý do thiếu nước.

Khác với bệnh do nấm, bệnh vi khuẩn không tạo mốc hay phấn trên bề mặt. Khi cây đã nhiễm nặng, khả năng phục hồi rất thấp và việc sử dụng thuốc hóa học thường cho hiệu quả hạn chế.

4. Nhận diện chi tiết triệu chứng thiếu dinh dưỡng trên cây trồng

Thiếu dinh dưỡng là dạng rối loạn sinh lý, không lây lan và thường xuất phát từ đất nghèo dinh dưỡng, bón phân mất cân đối, pH đất không phù hợp hoặc rễ bị tổn thương.

Biểu hiện thiếu dinh dưỡng thường xảy ra trên diện rộng, nhiều cây trong ruộng có triệu chứng tương tự nhau. Lá cây chuyển vàng tương đối đồng đều, ít xuất hiện vết đốm hay mô thối. Màu sắc lá thay đổi theo quy luật từ lá già đến lá non hoặc ngược lại, tùy vào loại nguyên tố bị thiếu.

Thiếu đạm khiến cây sinh trưởng chậm, thân nhỏ, lá già vàng trước. Thiếu kali làm mép lá cháy xém, lá dễ quăn và cây giảm khả năng chống chịu. Thiếu magie gây vàng giữa gân lá trong khi gân vẫn xanh. Thiếu canxi và bo thường làm chết đỉnh sinh trưởng, hoa rụng nhiều, quả dễ méo và nứt.

Điểm phân biệt quan trọng nhất là khi bổ sung đúng loại phân bón, cây trồng có thể phục hồi dần sau 7–14 ngày, màu lá xanh trở lại và sinh trưởng ổn định hơn.

5. Cách phân biệt nhanh ngoài đồng ruộng

Trong điều kiện sản xuất thực tế, người trồng có thể dựa vào một số nguyên tắc quan sát. Nếu ruộng bị hại rải rác, có đốm lá rõ ràng, kèm mốc hoặc phấn, khả năng cao là bệnh do nấm. Nếu cây bị thối nhũn, có mùi hôi, héo nhanh dù đất ẩm, rất có thể là bệnh do vi khuẩn. Ngược lại, nếu nhiều cây trong ruộng cùng vàng lá, sinh trưởng kém nhưng không có dấu hiệu thối hay mốc, thì nguyên nhân thường liên quan đến thiếu dinh dưỡng.

6. Kết luận

Việc phân biệt chính xác bệnh do nấm, vi khuẩn và thiếu dinh dưỡng trên cây trồng giúp người sản xuất lựa chọn đúng biện pháp canh tác, giảm lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao hiệu quả kinh tế. Đây là nền tảng quan trọng để hướng tới sản xuất nông nghiệp an toàn và bền vững.